เวลาพูดถึงคำว่า “สมองเสื่อม”
หลายคนมักคิดถึงคำเดียวทันที…
“อัลไซเมอร์”
แต่ความจริงแล้ว
สมองเสื่อมไม่ใช่ชื่อของโรคเดียว
แต่เป็นกลุ่มอาการที่เกิดจากโรคของสมองหลายชนิด
ในมุมของหมอสมอง
สิ่งสำคัญไม่ใช่แค่ถามว่า…
“เป็นสมองเสื่อมหรือไม่?”
แต่ต้องถามต่อว่า…
“เป็นสมองเสื่อมชนิดไหน และสมองส่วนใดกำลังมีปัญหา?”
เพราะโรคแต่ละชนิด
มีอาการ การดำเนินโรค และแนวทางดูแลที่แตกต่างกัน
🧩 1. โรคอัลไซเมอร์
(Alzheimer’s disease)
โรคอัลไซเมอร์เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของภาวะสมองเสื่อม
ช่วงแรกมักกระทบสมองส่วนที่เกี่ยวกับ
“การสร้างความจำใหม่”
อาการที่พบได้ เช่น
ถามซ้ำเรื่องเดิม
ลืมเหตุการณ์ที่เพิ่งเกิด
เล่าเรื่องเดิมหลายครั้ง
จำวันนัดหรือรายละเอียดสำคัญไม่ได้
เริ่มจัดการเรื่องซับซ้อนยากขึ้น
จุดสำคัญคือ…
ผู้ป่วยไม่ได้ “ไม่พยายามจำ”
แต่สมองเริ่มมีปัญหาในการเก็บข้อมูลใหม่
❤️ 2. สมองเสื่อมจากโรคหลอดเลือดสมอง
(Vascular dementia)
โรคนี้เกิดจากความเสียหายของระบบหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมอง
เช่น เส้นเลือดสมองตีบ
หรือเส้นเลือดเล็ก ๆ ในสมองเสียหายสะสม
อาการเด่นอาจแตกต่างจากอัลไซเมอร์
บางคนไม่ได้เริ่มจากลืมมาก
แต่เริ่มจาก
คิดช้าลง
วางแผนลำบาก
ตัดสินใจยากขึ้น
ทำงานหลายขั้นตอนไม่ได้
เดินหรือทรงตัวเปลี่ยนไป
หลายครอบครัวอธิบายว่า…
“ความจำยังพอได้
แต่เหมือนสมองทำงานช้าลง”
🌙 3. โรคสมองเสื่อมจากลิววี่บอดี
(Lewy body dementia)
เป็นโรคสมองเสื่อมที่เกี่ยวข้องกับการสะสมของโปรตีนผิดปกติในสมอง
ลักษณะที่ช่วยให้สงสัยโรคนี้ ได้แก่
ความสามารถขึ้น ๆ ลง ๆ บางวันดี บางวันสับสนมาก
เห็นภาพหลอนเหมือนจริง
เคลื่อนไหวช้า ตัวแข็ง คล้ายโรคพาร์กินสัน
มีความผิดปกติของการนอนบางชนิด
ครอบครัวมักสังเกตว่า
“ทำไมบางวันเหมือนปกติ
แต่บางวันเปลี่ยนไปมาก”
ลักษณะขึ้น ๆ ลง ๆ นี้เป็นเบาะแสสำคัญของโรค
🎭 4. สมองเสื่อมส่วนหน้าและส่วนขมับ
(Frontotemporal dementia: FTD)
โรคกลุ่มนี้เกิดจากความผิดปกติของสมองส่วนหน้าและส่วนขมับ
ซึ่งเกี่ยวข้องกับ
บุคลิก
การควบคุมพฤติกรรม
การตัดสินใจ
ภาษาและการสื่อสาร
จึงมักมีอาการต่างจากภาพจำของอัลไซเมอร์
บางคน “ไม่ได้เริ่มจากลืม”
แต่คนรอบตัวรู้สึกว่า…
“เขาเปลี่ยนไป ไม่เหมือนคนเดิม”
โรคกลุ่มนี้แบ่งได้หลายรูปแบบ เช่น
🎭 4.1 สมองเสื่อมส่วนหน้าและส่วนขมับชนิดเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม
(Behavioral variant frontotemporal dementia: bvFTD)
กลุ่มนี้มักเริ่มจากการเปลี่ยนของบุคลิกและพฤติกรรม
เช่น
ทำสิ่งที่ไม่เหมาะสมมากขึ้น
ขาดความยับยั้งชั่งใจ
ไม่สนใจความรู้สึกคนอื่นเหมือนเดิม
พฤติกรรมหรือความสนใจเปลี่ยนไป
การตัดสินใจแย่ลง
บางครั้งครอบครัวเข้าใจว่าเป็นนิสัยหรือปัญหาทางอารมณ์
แต่จริง ๆ แล้วอาจเกิดจากสมองส่วนที่ควบคุมพฤติกรรมกำลังผิดปกติ
🗣️ 4.2 สมองเสื่อมส่วนหน้าและส่วนขมับชนิดมีปัญหาด้านภาษา
(Primary progressive aphasia: PPA)
บางคนไม่ได้เริ่มจากความจำ
แต่เริ่มจาก “ภาษา”
เช่น
หาคำพูดไม่เจอ
เรียกชื่อสิ่งของลำบาก
พูดติดขัดมากขึ้น
เข้าใจความหมายของคำบางคำลดลง
โดยช่วงแรกความจำเรื่องทั่วไปอาจยังค่อนข้างดี
ทำให้หลายคนแปลกใจว่า…
“จำเรื่องต่าง ๆ ได้ แต่ทำไมพูดไม่เหมือนเดิม”
เพราะปัญหาหลักอยู่ที่วงจรภาษาของสมอง
🌿 หมออยากให้จำ
สมองเสื่อมไม่ได้มีรูปแบบเดียว
บางโรคเริ่มจาก…
🧠 “ลืม” → อาจนึกถึงโรคอัลไซเมอร์
❤️ “คิดช้า วางแผนยาก” → อาจเกี่ยวกับหลอดเลือดสมอง
🌙 “เห็นภาพหลอน อาการขึ้นลง” → อาจเป็นกลุ่มลิววี่บอดี
🎭 “นิสัยและบุคลิกเปลี่ยน” → อาจเป็นกลุ่ม FTD
🗣️ “ภาษาเปลี่ยน พูดไม่เหมือนเดิม” → อาจเป็น PPA
การรู้ชนิดของสมองเสื่อม
ไม่ใช่แค่การตั้งชื่อโรค
แต่คือการเข้าใจว่า…
“สมองส่วนไหนกำลังมีปัญหา
และเราควรดูแลผู้ป่วยอย่างไร”
(นพ.อดิศักดิ์ กิตติสาเรศ)
อายุรแพทย์สาขาประสาทวิทยา
นพ.อดิศักดิ์ กิตติสาเรศ
อายุรแพทย์สาขาประสาทวิทยา — คลินิกรักษ์สมอง